در «بن داد» به نسبت پیچیده و تاریخی دین، قدرت و عدالت میپردازیم جایی که پیش از شکلگیری قانون مکتوب و نهادهای رسمی، این باورهای دینی بودند که چارچوب رفتار، داوری و نظم اجتماعی را تعیین میکردند. از جهان آیینی ایلام که در آن معبد و تقدس ضامن پیمان و اجرای نظم بودند، تا جهان آریایی که راستی و وفاداری به پیمان پیش از دولت معنا داشت، و سپس اندیشه زرتشت که با مفهوم «اشه» مسئولیت اخلاقی را به درون انسان منتقل کرد، میبینیم چگونه دین میتواند از یک سازوکار بیرونیِ مبتنی بر آیین و ترس، به معیاری درونی برای داوری بدل شود. «قانون در سایه دین»، نه داوری اعتقادی است و نه نقد ایمان، بلکه تلاشی است برای فهم یک واقعیت تاریخی: اینکه در ایران باستان، دین فقط مسئله باور شخصی نبود، بلکه یکی از مهمترین پایههای شکلگیری و اجرای قانون، تثبیت قدرت و ساختن انسجام اجتماعی به شمار میرفت؛ نیرویی که هم میتوانست قانون را پذیرفتنیتر کند و هم در صورت خروجاز تعادل، به ابزاری برای مشروعیتبخشی به قدرت تبدیل شود.
منابع اصلی:
تاریخ حقوق ایران - سید حسن امین
تاریخ اساطیری ایران - ژاله آموزگار
اوستا (ترجمه و تفسیر) - جلیل دوستخواه
آیین زرتشت کهن روزگار و قدرت ماندگارش - مری بویس
The Sociology of Religion - Max Weber
The Elementary Forms of Religious Life - Émile Durkheim
Encyclopaedia Iranica
