Ένα κεφάλι πάνω στον πάγκο της Δικαιοσύνης. Μια καταδίκη που μοιάζει βέβαιη. Κι ένας αστυνόμος που δεν εμπιστεύεται ούτε τα αποτυπώματα ούτε τα δικαστήρια, αλλά μόνο το ένστικτο της ανθρώπινης ψυχής. Στο έργο αυτό, ο Ζορζ Σιμενόν δεν γράφει απλώς ένα αστυνομικό μυθιστόρημα· στήνει ένα ψυχολογικό θρίλερ, όπου το ερώτημα δεν είναι ποιος σκότωσε, αλλά ποιος αξίζει να σωθεί.
Υπόθεση
Στο Σαιν-Κλου, μια πλούσια Αμερικανίδα και η υπηρέτριά της βρίσκονται δολοφονημένες. Τα στοιχεία δείχνουν καθαρά έναν ένοχο: τον Ζοζέφ Ερτέν, έναν φτωχό διανομέα, πνευματικά καθυστερημένο, που άφησε πίσω του ματωμένα ίχνη. Η αστυνομία δεν αμφιβάλλει· το δικαστήριο ακόμη λιγότερο. Η θανατική καταδίκη πέφτει σαν σφραγίδα.
Μόνο ο επιθεωρητής Μαιγκρέ στέκεται σιωπηλός και δύσπιστος. Κάτι μέσα του αρνείται να δεχτεί την εύκολη λύση. Πιστεύει πως ο Ερτέν είναι είτε τρελός είτε αθώος. Και τότε κάνει κάτι αδιανόητο: οργανώνει ο ίδιος την απόδραση του καταδικασμένου, για να τον παρακολουθήσει και να φτάσει στον πραγματικό ένοχο. Έτσι ξεκινά ένα κυνηγητό μέσα στο σκοτεινό Παρίσι, όπου τα πρόσωπα αλλάζουν μάσκες και οι αλήθειες αποκαλύπτονται αργά, σαν καπνός από πίπα.
Οι χαρακτήρες
Ο Μαιγκρέ εδώ δεν είναι απλώς αστυνομικός. Είναι ένας άνθρωπος που νιώθει το βάρος της ευθύνης για τη ζωή ενός άλλου. Δεν κυνηγά αποδείξεις· κυνηγά την ανθρώπινη αλήθεια. Στέκεται απέναντι σε έναν κόσμο που θέλει γρήγορες λύσεις και βιαστικές καταδίκες. Σαν παλιός γιατρός της ψυχής, παρατηρεί, περιμένει, ζυγίζει.
Ο Ερτέν είναι το τραγικό πρόσωπο της ιστορίας. Ένα πλάσμα αδύναμο, σχεδόν παιδικό, που δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Στον κόσμο του Σιμενόν, τέτοιοι άνθρωποι είναι οι πρώτοι που θυσιάζονται στον βωμό της τάξης.
Κι έπειτα, εμφανίζεται η σκοτεινή μορφή που κεντρίζει την προσοχή του Μαιγκρέ: ένας άνθρωπος ευφυής, περιφρονητικός, γεμάτος μίσος για την κοινωνία. Στο πρόσωπό του καθρεφτίζεται μια αρρωστημένη διάνοια που θυμίζει τον Ρασκόλνικοφ του Ντοστογιέφσκι. Εδώ, το έγκλημα δεν είναι πράξη ανάγκης, αλλά πράξη αλαζονείας. Η εξυπνάδα μετατρέπεται σε δηλητήριο.
Η εποχή και το περιβάλλον
Το μυθιστόρημα γράφεται το 1931, σε μια Ευρώπη που παλεύει ακόμη με τα φαντάσματα του Μεγάλου Πολέμου. Το Παρίσι της ιστορίας δεν είναι η πόλη των καρτ-ποστάλ. Είναι ένα σταυροδρόμι μεταναστών, τυχοδιωκτών, φοιτητών και περιθωριακών. Στα καφέ της Μονπαρνάς συναντιούνται οι γλώσσες της Ευρώπης, τα όνειρα και οι απελπισίες.
Ο Σιμενόν πιάνει τον παλμό αυτής της εποχής με ακρίβεια. Η κοινωνία διψά για τάξη και ασφάλεια. Θέλει ενόχους, όχι αλήθειες. Κι έτσι, ο πιο αδύναμος γίνεται ο πιο εύκολος στόχος.
Το μήνυμα του έργου
Στην καρδιά του μυθιστορήματος δεν βρίσκεται το έγκλημα, αλλά η ευθύνη. Ποιος έχει το δικαίωμα να κρίνει τη ζωή ενός ανθρώπου; Και πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί ένα κεφάλι, όταν η κοινωνία βιάζεται να αποδώσει δικαιοσύνη;
Ο Σιμενόν μας δείχνει πως το κακό δεν γεννιέται πάντα από τη φτώχεια ή την άγνοια. Μερικές φορές, γεννιέται από την υπερηφάνεια της διάνοιας. Από εκείνον που πιστεύει πως είναι ανώτερος από τους άλλους και άρα δικαιούται να τους θυσιάσει.
Σύνδεση με το σήμερα
Ο κόσμος μπορεί να άλλαξε, αλλά το δίλημμα παραμένει ίδιο. Οι κοινωνίες εξακολουθούν να ζητούν γρήγορες απαντήσεις. Τα δικαστήρια, τα μέσα ενημέρωσης, η κοινή γνώμη συχνά βιάζονται να δείξουν έναν ένοχο. Και συνήθως, αυτός είναι ο πιο αδύναμος.
Το έργο θυμίζει πως η δικαιοσύνη χωρίς κατανόηση είναι απλώς μια μηχανή εκτελέσεων.
Η προσωπική μου ματιά
Διαβάζοντας ή ακούγοντας αυτή την ιστορία, νιώθει κανείς πως ο Σιμενόν δεν ενδιαφέρεται για το «ποιος», αλλά για το «γιατί». Ο Μαιγκρέ μοιάζει με παλιό πατέρα, βαρύς και σιωπηλός, που δεν βιάζεται να τιμωρήσει. Κοιτά τους ανθρώπους σαν να τους γνωρίζει από παλιά.
Κι εκεί βρίσκεται η δύναμη του έργου. Δεν σε τρομάζει με το έγκλημα, αλλά με...
