Κριτική στο Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ: Από το Βιβλίο στη Σκηνή
Το Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ, το μοναδικό μυθιστόρημα του Όσκαρ Ουάιλντ, αποτελεί ένα από τα πλέον πολυσυζητημένα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, χάρη στη σύνθετη θεματολογία του, την εσωτερική του σκοτεινότητα και την ανατρεπτική αισθητική του. Αν και δημοσιεύθηκε το 1890, εξακολουθεί να απασχολεί βαθιά τόσο το αναγνωστικό όσο και το θεατρικό κοινό, ως έργο που ακροβατεί ανάμεσα στην τέχνη και την ηθική, τον αισθητισμό και την ηθική διαφθορά, την ψυχή και την επιφάνεια. Ο Ντόριαν Γκρέυ είναι ένας χαρακτήρας που μοιάζει ταυτόχρονα αθώος και καταραμένος, ένας σύγχρονος Φάουστ χωρίς εμφανή συμφωνία, αλλά με πλήρη συναίσθηση της επιλογής του.
Υπόθεση
Μέσα στο αργόσυρτο φως ενός λονδρέζικου καλοκαιριού, εκεί που οι σκιές των ιβίσκων αργοσαλεύουν στους τοίχους των σπιτιών και οι σκέψεις βυθίζονται σαν καπνός σε ποτήρι, γεννιέται μια κατάρα τυλιγμένη σε ομορφιά. Ο νεαρός Ντόριαν Γκρέυ, μορφή σχεδόν μυθική, αθώος και ταυτόχρονα προορισμένος για σκοτεινά μονοπάτια, ποζάρει για έναν πίνακα που δεν είναι απλώς έργο τέχνης – είναι ψυχή. Ο καλλιτέχνης, Μπάζιλ Χόλγουορντ, βλέπει στο πρόσωπό του κάτι περισσότερο από ένα σύνολο συμμετρικών χαρακτηριστικών· βλέπει έναν άγγελο που γεννήθηκε στη γη για να διαφθαρεί.
Κι έρχεται ο Λόρδος Χένρι, ο άνθρωπος με τη φωνή από μετάξι και δηλητήριο. Ένας σύγχρονος Μωυσής του ηδονισμού, που δεν ανοίγει θάλασσες αλλά καρδιές, μιλώντας για τη ματαιότητα της αρετής και τη θεοποίηση της ομορφιάς. Μέσα από τα λόγια του, ο Ντόριαν διακρίνει μια σκληρή αλήθεια: η νεότητα είναι πολυτιμότερη από την ψυχή. Και τότε εύχεται, μ’ έναν ψίθυρο που κάνει το σύμπαν να κρατήσει την ανάσα του – το πρόσωπό του να μείνει ανέγγιχτο από τον χρόνο και το πορτραίτο να φέρει το φορτίο της ηθικής του διάλυσης.
Η ευχή, σαν παγίδα μεταξωτή, γίνεται μοίρα.
Ο Ντόριαν αρχίζει να βαδίζει σε μονοπάτια απαγορευμένα, κυνηγώντας την έκσταση στις τέχνες, στις απολαύσεις, στους ανθρώπους. Η πρώτη του κατάκτηση, η εύθραυστη ηθοποιός Σίβυλλα Βέιν, σβήνει σαν κερί που στάζει όταν την απαρνιέται. Κι όταν πεθαίνει, εκείνος βλέπει για πρώτη φορά την αλλαγή στο πορτραίτο: ένα πρόσωπο ελαφρώς σκληρότερο, πιο σκοτεινό.
Καθώς τα χρόνια κυλούν, εκείνος μένει ο ίδιος· μα πίσω από την πόρτα ενός δωματίου, ο πίνακας σαπίζει. Κάθε του αμαρτία – από την παρακμή μέχρι τον φόνο – βρίσκει αντανάκλαση στον καμβά. Ο Ντόριαν χάνει φίλους, τιμή, αγάπη· κρατά μονάχα το πρόσωπό του άθικτο, σαν μάσκα από πορσελάνη. Ο Μπάζιλ, προσπαθώντας να αναζητήσει αλήθειες, πληρώνει με τη ζωή του. Ο Άλαν, υποχρεώνεται να γίνει συνένοχος. Ο Τζέιμς Βέιν, φάντασμα της εκδίκησης, τον κυνηγά ως τη στιγμή του δικού του άδοξου τέλους.
Κάποτε, ο Ντόριαν αποφασίζει να αλλάξει. Στην αγκαλιά της αθώας Χέτυ Μέρτον νομίζει πως θα βρει λύτρωση. Μα το πορτραίτο λέει άλλη ιστορία – πιο αποκρουστική από ποτέ. Δεν μπορεί να υπάρξει εξιλέωση δίχως αλήθεια. Και η αλήθεια του είναι το κενό. Ο εγωισμός, μεταμφιεσμένος σε μετάνοια.
Σ’ ένα ξέσπασμα πανικού και απέχθειας, επιχειρεί να καταστρέψει το έργο που τον καθόρισε. Το μαχαίρι χτυπά τον καμβά – κι εκείνος πέφτει νεκρός. Γερασμένος, παραμορφωμένος, αγνώριστος. Το πρόσωπό του φανερώνει όσα κρυβόντουσαν χρόνια. Μόνο με τη βοήθεια των κοσμημάτων του αναγνωρίζεται. Ο πίνακας, αντιθέτως, ακτινοβολεί ξανά – απεικονίζοντας τον Ντόριαν έτσι όπως ήταν πριν νιώσει την πρώτη ενοχή.
Μια τραγωδία σε τρεις πράξεις: Ομορφιά, Διαφθορά, Τιμωρία.
Ο Όσκαρ Ουάιλντ, γνωστός για την πνευματώδη και σαρκαστική του γλώσσα, καταφέρνει να δημιουργήσει ένα έργο όπου η μορφή της τέχνης γίνεται εργαλείο ηθικής καταγραφής. Η γοτθική αισθητική του βιβλίου, τα υπόγεια οπιοποτεία του Λονδίνου, η φιλοσοφική διάλεκτος των διαλόγων, όλα υπηρετούν μία και μόνο αγωνία: τι σημαίνει να ζεις δίχως τύψεις; Ή –ακόμα βαθύτερα– τι σημαίνει να φαίνεσαι τέλειος αλλά να έχεις μια ψυχή που...
