අධිචිත්ත සික්ඛා › 024 තෘතීය ධ්යානය උපදවා ගැනීම සහ එහි ස්වභාවය
මෙම දේශනය මගින් අධිචිත්ත සික්ඛා පාඩම් මාලාව යටතේ තෘතීය ධ්යානය උපදවා ගන්නා ආකාරය සහ එහි පවතින සුවිශේෂී ලක්ෂණ පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. ද්විතීය ධ්යානයේ පවතින ප්රීතිය ඕලාරික අංගයක් ලෙස හඳුනාගෙන එය ඉක්මවා යන ආකාරයත්, තෘතීය ධ්යානයේදී සති සම්පජඤ්ඤය සහ උපේක්ෂාව ක්රියාත්මක වන ආකාරයත් මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ.
සාකච්ඡා වන ප්රධාන කරුණු:
- ප්රථම සහ ද්විතීය ධ්යාන වල පවතින දුර්වලතා හඳුනා ගැනීම.
- ප්රීතිය (Piti) සමාධියට බාධාවක් වන ආකාරය සහ එය ප්රහීණ කිරීම.
- තෘතීය ධ්යානයට අදාළ සූත්ර පාඨ විග්රහය.
- තත්රමජ්ඣත්තතා උපේක්ෂාව සහ එහි ප්රකට භාවය.
- තෘතීය ධ්යාන ලාභියා "සතෝ ච සම්පජානෝ" ලෙස හැඳින්වීමට හේතු.
- කාය සාක්ෂීව සුවය විඳීම සහ ආර්යයන් වහන්සේලා මෙම තත්ත්වය වර්ණනා කිරීම.
📌 දේශනාවේ ප්රධාන මාතෘකා:(00:00:00) ආරම්භය(00:00:43) ද්විතීය ධ්යානය පිළිබඳ කෙටි ආවර්ජනයක් - ද්විතීය ධ්යානයේ ස්වභාවය සහ එහි අංග පිළිබඳව කෙටි හැඳින්වීමක් සිදු කිරීම.
(00:01:02) ධ්යාන වල පවතින ඕලාරික අංග සහ දුර්වලතා - ප්රථම සහ ද්විතීය ධ්යාන වල පවතින විතක්ක, විචාර සහ ප්රීතිය වැනි අංග නිසා එම ධ්යාන බිඳී යාමට ඇති හැකියාව පැහැදිලි කිරීම.
(00:02:24) ප්රීතිය සමාධියට බාධාවක් වන ආකාරය - ප්රීතිය යනු සිත උද්යෝගයට පත් කරන ධර්මයක් බැවින් එය ගැඹුරු සමාධියකට බාධාවක් වන ආකාරය සාකච්ඡා කිරීම.
(00:03:50) ප්රීතිය ප්රහීණ කර තෘතීය ධ්යානයට එළඹීම - ප්රීතියේ දෝෂ දැක එයින් වෙන් වී සුඛය සහ ඒකාග්රතාවය පමණක් පවතින තෘතීය ධ්යානයට එළඹෙන ආකාරය.
(00:07:55) තෘතීය ධ්යානය උපදවා ගැනීම පිළිබඳ විග්රහය - ද්විතීය ධ්යානයෙන් නැගී සිට එහි ආදීනව මෙනෙහි කර තෘතීය ධ්යානය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරන ආකාරය පෙළ ඇසුරින් විග්රහ කිරීම.
(00:11:26) ධ්යාන අංග ප්රත්යවේක්ෂා කිරීම සහ දෝෂ හඳුනා ගැනීම - ධ්යානයකට සමවැදී එයින් නැගී සිට නැවත නැවත එම අංග විමසා බැලීමෙන් එහි පවතින ඕලාරික බව හඳුනා ගන්නා ආකාරය.
(00:12:42) තෘතීය ධ්යාන සිත උපදින ආකාරය (චිත්ත වීථිය) - මනෝද්වාරාවජ්ජන සිතට පසුව පරිකර්ම, උපචාර, අනුලෝම සහ ගෝත්රභූ සිත් හරහා තෘතීය ධ්යාන සිත උපදින ආකාරය.
(00:16:15) "පීතියා ච විරාගා" සූත්ර පාඨය විග්රහ කිරීම - ප්රීතිය කෙරෙහි කලකිරීමෙන් සහ එය සංසිඳවීමෙන් තෘතීය ධ්යානයට පත්වන ආකාරය පිළිබඳ අර්ථකථන දෙකක් ඉදිරිපත් කිරීම.
(00:22:00) තෘතීය ධ්යාන විග්රහයේදී විතක්ක විචාර සංසිඳීම ගැන සඳහන් වීමට හේතුව - තෘතීය ධ්යානයට පැමිණීමට නම් විතක්ක විචාර සංසිඳීම අත්යවශ්ය පූර්ව කොන්දේසියක් වන බැවින් එය වර්ණනාත්මකව දක්වා ඇති ආකාරය.
(00:27:59) තෘතීය ධ්යානයේ පවතින තත්රමජ්ඣත්තතා උපේක්ෂාව - ප්රීතියට හෝ දෝමනස්සයට නොවැටී මධ්යස්ථව අරමුණ දෙස බැලීමේ ස්වභාවය වන තත්රමජ්ඣත්තතා චෛතසිකය පිළිබඳ විග්රහය.
(00:31:18) තෘතීය ධ්යානයේදී උපේක්ෂාව ප්රකට වීමට හේතු - විවක්ක, විචාර සහ ප්රීතිය වැනි ඕලාරික අංග නැති බැවින් තෘතීය ධ්යානයේදී උපේක්ෂාවේ කෘත්යය වඩාත් පැහැදිලිව මතු වන ආකාරය.
(00:32:08) තෘතීය ධ්යාන ලාභියා "සතෝ ච සම්පජානෝ" ලෙස හැඳින්වීම - ප්රීතියට නොවැටී සුඛය තුළ වාසය කිරීමට නම් ඉතා බලවත් සතියක් සහ සම්පජඤ්ඤයක් අවශ්ය වන ආකාරය පැහැදිලි කිරීම.
(00:34:15) වැස්සා සහ දෙන පිළිබඳ උපමාව - සති සම්පජඤ්ඤය නොමැති වුවහොත් සිත නැවත ප්රීතිය දෙසට ඇදී යා හැකි ආකාරය උපමාවක් ඇසුරින් දැක්වීම.
(00:35:20) තෘතීය ධ්යානයේ පවතින අති මධුර සුඛය - ප්රීතිය රහිත වීම නිසා තෘතීය ධ්යානයේ පවතින සුඛය වඩාත් ප්රණීත සහ මධුර වන ආකාරය.
(00:40:35) "සුඛඤ්ච කායේන පටිසංවේදේති" යන්නෙහි අර්ථය - නාම කයෙන් සුඛය අත්විඳීම සහ ධ්යානයෙන් නැගී සිටි පසු රූප කයටද එම සුවය දැනෙන ආකාරය.
(00:44:56) ආර්යයන් වහන්සේලා තෘතීය ධ්යානය වර්ණනා කිරීම - උපේක්ෂක, සතිමත් සහ සුඛ විහරණයෙන් යුක්ත පුද්ගලයෙකු ලෙස ආර්යයන් වහන්සේලා තෘතීය ධ්යාන ලාභියා පසසන ආකාරය.
(00:47:48) තෘතීය ධ්යානයේ ලක්ෂණ හතර - ඒකංග විප්පහීන, ද්වංග සමන්නාගත, තිවිධ කල්යාණ සහ දස ලක්ඛණ සම්පන්න යන ලක්ෂණ පිළිබඳ කෙටි හැඳින්වීමක්.
(00:57:30) Q&A: මෛත්රී භාවනාව වැඩීමේදී සත්ත්ව පුද්ගල සංඥාව විදර්ශනාවට බාධාවක් වේද? - මෛත්රී භාවනාව සහ විදර්ශනාව අතර පවතින සම්බන්ධය සහ සම්මුති අරමුණු භාවනාවට බාධාවක් නොවන ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
(01:02:21) Q&A: මරණානුස්සතිය වැඩීමේදී ඇතිවන බිය සහ තැතිගැන්ම පාලනය කරගන්නේ කෙසේද? - මරණානුස්සතිය වැඩීමේදී ඇතිවිය හැකි මානසික පීඩාවන් මගහරවා ගනිමින් එය නිවැරදිව වඩන ආකාරය පිළිබඳ උපදෙස්.
(01:08:32) Q&A: භාවනාවේදී අධිෂ්ඨාන කළ කාලය නිවැරදිව පවත්වා ගන්නේ කෙසේද? - අධිෂ්ඨාන වසීතාවය ප්රගුණ කරන ආකාරය සහ කාලය පිළිබඳ හුරුවක් ඇති කරගන්නා ආකාරය.
(01:13:30) Q&A: ආනාපානසති භාවනාවේදී නිමිත්ත මතු වූ විට කළ යුත්තේ කුමක්ද? - භාවනාවේදී ඇතිවන ආලෝක නිමිති හඳුනා ගැනීම සහ ඒවා කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතු ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
(01:18:11) Q&A: ප්රත්යවේක්ෂා කිරීමේදී විතක්ක විචාර බලවත් වීම ධ්යානයට බාධාවක්ද? - ධ්යානයෙන් නැගී සිට ප්රත්යවේක්ෂා කිරීමේදී සිදුවන මානසික ක්රියාවලිය සහ එහිදී විතක්ක විචාර වල කාර්යභාරය.
(01:20:35) පුණ්යානුමෝදනාව සහ දේශනය අවසන් කිරීම - දායකත්වය දැරූ පිරිසට පින් අනුමෝදන් කිරීම සහ දේශනය නිමා කිරීම.
පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero) විසින් නිර්මල සද්ධර්මය ඇසුරෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව (Sinhala Dhamma Deshana) වීඩියෝවක් ලෙස නැරඹීමට කැමති නම්, පහත ඇති YouTube සබැඳිය (Link) වෙත පිවිසෙන්න.
අධිචිත්ත සික්ඛා | 24 දේශනාව | ශාස්ත්රපති පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමින්වහන්සේ
