ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 085 මෝහය කුසලාකුසල ධර්මයන්ට හේතුවන ආකාරය
මෙම දේශනය මගින් අභිධර්ම කරුණු ඇසුරින් මෝහය (මුළාව) ධර්මයන්ගේ කුසල, අකුසල සහ අව්යාකෘත භාවයට හේතුවන ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්රහයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ප්රධාන වශයෙන් රේවත ආචාර්යයන් වහන්සේගේ මතය සහ එය විශුද්ධිමාර්ගය වැනි අටුවා ග්රන්ථවල ප්රතික්ෂේප වී ඇති ආකාරයත්, පරමත්ථ දීපනිය මගින් එම මතය නැවත සාධාරණීකරණය කර ඇති ආකාරයත් සාකච්ඡා කෙරේ.
- මෝහය සියලු අකුසලයන්ගේ මූල හේතුව ලෙස ක්රියා කරන ආකාරය.
- ශ්රද්ධාව සහ මෝහය යන ධර්ම දෙක මූලික මානසික ගති ස්වභාවයන් (ඉච්ඡා සහ අක්ඛන්ති) සමග මිශ්ර වීමෙන් ලෝභ, ද්වේෂ හෝ කුසල ඡන්ද, අලෝභ බවට පත්වන ආකාරය.
- මෝහය ස්වභාවයෙන්ම අකුසලයක් වන අතර එය අඳුරට සමාන කර දක්වන ආකාරය.
- කුසල සහ අකුසල ධර්මයන්ගේ ප්රභවය කෙරෙහි මෝහයේ බලපෑම.
- යෝනිසෝ මනසිකාරය සහ අයෝනිසෝ මනසිකාරය කුසලාකුසල ධර්මයන්ට අවකාශ සලසන ආකාරය.
📌 දේශනාවේ ප්රධාන මාතෘකා:(00:00:00) හැඳින්වීම සහ මෝහයේ මූල ස්වභාවය - මෝහය පිළිබඳව පසුගිය පාඩම්වල සාකච්ඡා කළ කරුණු නැවත සිහිපත් කිරීම සහ මෝහය ධර්මයන්ගේ කුසලාකුසල භාවයට හේතුවන ආකාරය පිළිබඳ මූලික හැඳින්වීම.
(00:04:15) රේවත ආචාර්යයන් වහන්සේගේ මතය - ධර්මයන්ගේ කුසල, අකුසල සහ අව්යාකෘත භාවයට හේතුව මූල හේතු (ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ ආදිය) බවට රේවත ආචාර්යයන් වහන්සේ ඉදිරිපත් කළ මතය පිළිබඳ විස්තරය.
(00:06:55) විශුද්ධිමාර්ගය මගින් රේවත ආචාර්ය මතය ප්රතික්ෂේප කිරීම - විශුද්ධිමාර්ගය සහ ධම්මසංගණී අටුවාව මගින් රේවත ආචාර්යයන් වහන්සේගේ මතය තර්කානුකූලව ප්රතික්ෂේප කර ඇති ආකාරය සහ ඒ සඳහා දක්වා ඇති හේතු.
(00:13:53) පරමත්ථ දීපනියේ විවරණය - පරමත්ථ දීපනිය මගින් රේවත ආචාර්ය මතය නැවත විග්රහ කරමින්, මෝහය සහ ශ්රද්ධාව පදනම් කරගෙන කුසලාකුසල භාවය තීරණය වන ආකාරය පැහැදිලි කිරීම.
(00:17:22) මෝහය අඳුරට සමාන කිරීම - ආලෝකය නැති තැන අඳුර ස්වභාවයෙන්ම පවතින්නා සේ, චතුරාර්ය සත්යය නොදන්නා බව හෙවත් මෝහය ස්වභාවයෙන්ම අකුසලයක් වන ආකාරය.
(00:19:46) ඉච්ඡාව ලෝභය හෝ කුසල ඡන්දය බවට පත්වීම - මූලික මානසික ගතියක් වන ඉච්ඡාව (කැමැත්ත), මෝහය සමග මිශ්ර වූ විට ලෝභය බවටත්, ශ්රද්ධාව සමග මිශ්ර වූ විට කුසල ඡන්දය බවටත් පත්වන ආකාරය.
(00:27:24) අක්ඛන්තිය ද්වේෂය හෝ අලෝභය බවට පත්වීම - අක්ඛන්තිය (අකැමැත්ත) මෝහය සමග මිශ්ර වූ විට ද්වේෂය බවටත්, ශ්රද්ධාව සමග මිශ්ර වූ විට අලෝභය (පාපයට අකැමැත්ත) බවටත් පත්වන ආකාරය.
(00:31:56) මෝහය කුසලාකුසල භාවයට හේතුවන ආකාරය සාරාංශය - මෝහයේ බලපෑම මත සෙසු චෛතසික ධර්මයන් කුසල හෝ අකුසල බවට පත්වන ආකාරය පිළිබඳ තර්කානුකූල සාරාංශය.
(00:45:30) මෝහය සෙසු මූල හේතූන්ට මූලයක් වීම - ලෝභය සහ ද්වේෂය අකුසල බවට පත්වීමට මෝහය පදනම් වන ආකාරය සහ අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ කුසල බවට පත්වීමට මෝහයේ බලපෑම.
(00:57:38) Q&A: අකුසල වීථියකින් පසු කුසල වීථියක් ඇතිවීමේදී වොත්ථපන සිතේ කාර්යභාරය කුමක්ද? - අකුසල සිතුවිලි පරම්පරාවකින් පසු කුසල සිතුවිලි ඇතිවීමේදී මනෝද්වාරාවජ්ජන හෙවත් වොත්ථපන සිත මගින් තීරණය ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
(01:06:03) Q&A: විදර්ශනා වඩන විට මෝහය යටපත් වී ප්රඥාව මතු වන්නේ කෙසේද? - විදර්ශනා භාවනාවේදී මෝහයේ බලපෑම තදංග වශයෙන් යටපත් කරමින් ප්රඥාව දියුණු වන ආකාරය සහ එහිදී අනුසය මට්ටමේ පවතින මෝහය පිළිබඳ විග්රහය.
(01:15:21) Q&A: අනාගාමී උතුමෙකුට කාමරාගය ප්රහීණ වුවද රූපරාග අරූපරාග පවතින්නේ මෝහය නිසාද? - අනාගාමී මාර්ගයෙන් කාමරාගය ප්රහීණ වුවද රූපරාග, අරූපරාග සහ අස්මිමානය පැවතීමට හේතුවන මෝහයේ (අවිද්යාවේ) ස්වභාවය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
(01:25:29) සාරාංශය සහ නිගමනය - දේශනයේ සාකච්ඡා වූ ප්රධාන කරුණු සාරාංශ කරමින් මෝහය ධර්මයන්ගේ කුසලාකුසල භාවයට බලපාන ආකාරය පිළිබඳ අවසන් නිගමනය.
පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero) විසින් නිර්මල සද්ධර්මය ඇසුරෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව (Sinhala Dhamma Deshana) වීඩියෝවක් ලෙස නැරඹීමට කැමති නම්, පහත ඇති YouTube සබැඳිය (Link) වෙත පිවිසෙන්න.
085 | නාම ධර්ම | නාම කාණ්ඩය | ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත | පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී හිමි | IIT
